Tags: #SocialScience/History

Prefer to read in English? Click here: Calendrical Complications

Het Probleem

Tijds-termijnen – zoals decennia, eeuwen, of millennia – kunnen vernummerd worden om tijdsperiodes binnen een gegeven kalendersysteem aan te wijzen.^[1]

De makkelijkste manier om dit voor elkaar te krijgen is om met een jaar 0 te starten en dan op te tellen. Laten we decimale jaartallen gebruiken, en naar decennia kijken:

We zien dat het cijfer van de tientallen altijd één minder is dan het rangtelgetal van de decennia; het eerste decennium heeft $0$ tientallen, de tweede heeft $1$, de derde $2$, enz. Dit betekent dat uitdrukkingen zoals “jaren ‘00”, “jaren ‘10”, “jaren ‘20”, enz· precies de decennia aanwijzen. Hetzelfde geldt voor eeuwen met het cijfer van de honderden en millennia met het cijfer van de duizenden:

Prachtig! Dus wat is het probleem?

Herinner dat we er van uit gingen dat we met een jaar 0 startte. Helaas is dit niet zo voor de Gregoriaanse Kalender die globaal standaard is – deze start met jaar 1.^[2] Dat betekent dat alle periodes met één jaar verschuiven, en niet meer netjes met de cijfers van het jaartal corresponderen:

Dit veroorzaakt regelmatig verwarring voor mensen.^[1:1] Ik onthoud persoonlijk nog dat er in 2019 veel online-discussie was of 2020 echt een nieuw decennium aankondigde. De meeste dachten van wel – we gingen toch van de “jaren ‘10” naar de “jaren ‘20”? – maar de experts die van het één-jaar-verschuivings-probleem wisten benadrukte dat we tot 2021 moesten wachten.

Ik zal de traditionele jaar-1 definitie de jure noemen (van Latijn dē jūre "van wet"), en voor de populaire jaar-0 definitie de facto gebruiken (van Latijn dē factō "van feit").^[3]

Voor communicators is het een ware dilemma:

• Het de jure systeem is technisch gesproken correct, maar ongemakkelijk en leidt vaak tot misverstand.
• Het de facto systeem is elegant en leidt voor de meesten tot geen misverstand, maar is technisch gesproken fout (en leidt dus wel tot misverstand voor experts).

Ik geloof dat beide opties onacceptabel zijn – we moeten het dilemma zelf breken. Ik suggereer een manier om verwarringsloos de definities te kunnen onderscheiden.

Mijn Oplossing

In het Engels worden de jaren van het Gregoriaanse systeem aangeduid op twee functioneel–identieke manieren :^[2:1]

• Anno Domini (A·D) en Before Christ (B·C).
• Common Era (C·E) en Before Common Era (B·C·E).

In het Nederlands worden meestal na Christus (n·Chr·) en voor Christus (v·Chr·) gebruikt in plaats van A·D en B·C, terwijl de seculaire keuze Common Era vertaald wordt als gangbare jaartelling maar nauwelijks hier gebruikt wordt.^[4]

Mijn idee is dat we voor / na Christus kunnen blijven gebruiken voor het traditionele de jure systeem, maar dat we C·E een aangepast kalender systeem aan laten geven:

• Start met 0 C·E ( = 1 v·Chr·), waardoor C·E automatisch het de facto systeem volgt.
• Vervang B·C·E met negatieve jaartallen (zoals ISO 8601).
• Lees "C·E" als Latijn Commūnis Epoch om het een beetje internationaler te maken.

Hiermee zou de eerste eeuw C·E de jaren 0 C·E tot 99 C·E bevatten, zoals men verwacht! Hetzelfde geldt ook voor andere tijdsperiodes:

Deze nieuwe definitie van het C·E systeem heeft nog steeds de zelfde jaartallen als het n·Chr· systeem voor alle positieve getallen, dus ze blijven voor normale jaren identiek (2026 C·E = 2026 n·Chr·). Negatieve jaartallen lijken misschien verwarrend, maar zijn in feite makkelijker om mee te werken – neem bijvoorbeeld deze vraag:

Hoeveel jaren waren er tussen 1 Jan, 100 v·Chr· en 1 Jan, 100 n·Chr· ?

Je zou denken dat het 200 jaar was, maar het is eigenlijk maar 199 jaar omdat er geen jaar 0 v·Chr· is! Met negatieve jaartallen komt dit probleem niet op:

Hoeveel jaren waren er tussen 1 Jan, -99 C·E en 1 Jan, 100 C·E ?

Om tijdsperioden vóór de "Commūnis Epoch" aan te geven, kunnen we ook negatieve rangtelcijfers gebruiken: het min-eerste decennium C·E zou 0 C·E tot -9 C·E aanwijzen. (Je mag ook ante- gebruiken in plaats van min-.)

Alles samen gebracht hebben we precies wat we wilden! We kunnen nu zonder enige onzekerheid communiceren welk systeem we aan het gebruiken zijn – de jure of de facto – door n·Chr· of C·E de gebruiken. Uiteraard is verwarring in the praktijk nog niet opgelost, omdat dit tot nu toe nog maar een suggestie van mij is en er niemand anders is die deze definities gebruikt. Toch betekent het dat iedereen die dit systeem adopteert nu in principe zonder verwarring kan communiceren, en dan naar dit artikel wijzen als er ooit verwarring ontstaat. Ik vindt het zeker een success!

Appendix

Bedankt voor het lezen, en fijne dag verder!